Қазақстанның Экспорттық-кредиттік агенттігі аймақтардағы бизнесті қалай қолдайды?
2025 жылғы 13 тамызда Қазақстанның Экспорттық-кредиттік агенттігі (бұдан әрі – ЭКА, Агенттік) Шығыс Қазақстан облысының кәсіпорындарына баспасөз турын ұйымдастырды. Мақсаты – олардың экспортқа шығу бойынша атқарып жатқан жұмыстарын таныстыру, сондай-ақ елдің өңдеу өнеркәсібін дамытуға бағытталған қолдау құралдары мен шаралары туралы хабарлау.
Агенттік «Бәйтерек» холдингінің компаниялар тобына кіреді және Қазақстандағы негізгі даму институттарының бірі болып табылады. Ол басым салалардағы бейресурстық сектор өнімдерінің экспортын сақтандыру және кепілдік беру құралдары, экспорт алдындағы және экспорттық сауда қаржыландыру арқылы қолдайды. ЭКА экспорттаушыларға, екінші деңгейлі банктерге және Қазақстанның Даму банкіне сыртқы сауда операцияларында төлемеу қаупінен сақтандыру қорғанысын ұсынады, экспорттаушыларға жаңа өткізу нарықтарын табуға және шетелдік сатып алушылармен байланыс орнатуға жәрдемдеседі.
2025 жылы 80-нен астам экспорттаушыға қолдау көрсетілді, оның ішінде шағын және орта бизнес – бұл қолдау алған жобалардың 70%-ын құрайды. Экспорттың негізгі бөлігін азық-түлік өнімдері, металл өнімдері, мұнай өңдеу өнімдері, химия өнеркәсібі тауарлары, агроөнеркәсіп кешені және құрылыс материалдары құрайды. Экспорттың негізгі бағыттары – Өзбекстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Қытай, Ресей Федерациясы, Беларусь, Армения, Әзербайжан, Моңғолия және БАӘ.
Жалпы, 2025 жылдың бірінші жартыжылдығында ЭКА қолдауының көлемі 333 млрд теңгеден асты, жыл соңына қарай бұл көрсеткіш 600 млрд теңгеге жетеді деп күтілуде. Шығыс Қазақстан облысы ЭКА қолдауын 30 млрд теңге көлемінде алып, жетекші үш экспорттаушы өңірдің қатарына енді. 2024 жылдың қорытындысы бойынша, агенттік қолдауының арқасында 10-нан астам экспортқа бағдарланған компания 62 млрд теңгеден астам сомаға жобаларды іске асырды.
ЭКА атап өткендей, Шығыс Қазақстан облысының экспортты дамыту әлеуеті жоғары. Осыған байланысты Агенттік аймақта кәсіпкерлікті дамытуды, компанияларға жаңа нарықтар мен мүмкіндіктерге қол жеткізуді жалғастырады.
Баспасөз туры барысында қатысушыларға экспорт көлемін ұлғайту және шетелдік сатып алушыларды табу, өндірісті жаңғырту және озық технологияларды енгізу, сондай-ақ жаңа жұмыс орындарын ашу және өнім ассортиментін кеңейту бойынша табысты тәжірибе көрсетілді. Мысалы, «Altyn Shyghys» ЖШС, «Востокмашзавод» АҚ және «ALTAI MAI» ЖШС.
ЭКА үлкен мақсаттар қойып отыр. Оларды жүзеге асыру үшін жаңа өнімдер әзірленіп, қолданыстағы құралдар халықаралық стандарттар мен нақты нарық қажеттіліктеріне бейімделіп жетілдірілуде. Цифрландыру мен жасанды интеллектке ерекше назар аударылады, бұл клиенттермен өзара әрекеттесуді жеңілдетуге көмектеседі. Цифрлық сервистердің дамуының арқасында агенттік қызметтерін алу оңайлады. Экспорттаушылар өтінімдерді ЭКА ресми сайтындағы жеке кабинет арқылы немесе bgov.kz порталында бере алады, жүйе өтінім мәртебесін нақты уақытта бақылауға мүмкіндік береді.
Айтпақшы, ЭКА қызметтерін тауарлар, жұмыстар және қызметтердің бейресурстық өндірісімен айналысатын кез келген қазақстандық кәсіпорын пайдалана алады.
ЭКА кейстері
«Altyn Shyghys» ЖШС майлы дақылдарды өңдеу және өсімдік майын өндірумен маманданған. Компания «Сей-Нар» өндірістік кешенінің құрамына кіреді.
2020 жылдан бастап Қазақстанның Экспорттық-кредиттік агенттігі кәсіпорынды ерікті қарыз сақтандыру құралы арқылы қолдайды – бұл Қазақстанның Даму банкінен айналым қаражатын толықтыруға қаржыландыру алу мүмкіндігі, сондай-ақ импорттаушының төлемеу қаупін азайту үшін қысқа мерзімді дебиторлық берешекті сақтандыру.
Айтпақшы, биылғы мамыр айында «Altyn Shyghys» Қазақстанның май-тоң май өнімдері экспортын дамытуға бағытталған Қазақстанның Даму банкі мен Экспорттық-кредиттік агенттігінің жаңа бірлескен бағдарламасының алғашқы қатысушысы болды. Бағдарлама экспорт алдындағы қаржыландыру және сақтандыру құралдарын қамтиды, бұл қазақстандық кәсіпорындарға өндіріс көлемін едәуір арттыруға және сыртқы нарықтардағы қатысуын кеңейтуге мүмкіндік береді.
ЭКА шетелдік экономикалық операцияларға сақтандыру сүйемелдеуін қамтамасыз етеді, бұл экспорттаушыға халықаралық нарықтарға шығу кезінде тәуекелдерді азайтуға мүмкіндік береді. Сондай-ақ, Агенттік май-тоң май саласының экспорттаушыларын екінші деңгейлі банктер арқылы қолдайды.
«Востокмашзавод» АҚ – Қазақстан мен ТМД елдерінің тау-кен және металлургия салалары үшін машина жасау жабдықтары мен құрамдас бөлшектердің негізгі өндірушісі. ЭКА-мен 2024 жылдан бері ынтымақтасып келеді, шетелдік сатып алушымен ірі экспорттық шарт аясында төртбұрышты болат дайындамасы мен арматура өндірісіне сақтандыру қорғанысын алды. Сондай-ақ, төлемді кейінге қалдыруды сақтандыру механизмі есеп айырысу сенімділігін қамтамасыз етіп, сыртқы сауда тәуекелдерін төмендетті, ал «Востокмашзавод» ЭКА-ның сауда қаржыландыру құралын да пайдаланды.
Өндірістік-логистикалық тізбек аясында өндірілген арматура дайын күйінде Өзбекстан, Тәжікстан, Ресей Федерациясы, Түрікменстанға экспортталады. Осылайша, «Востокмашзавод» жоғары қосылған құнды өнімдерді экспорттап, қайта өңделген өнеркәсіптік тауарлардың ұлттық экспортын арттыруға үлес қосуда, бұл мемлекеттік индустриялық саясаттың басымдықтарына толық сәйкес келеді.
«ALTAI MAI» ЖШС – майлы дақылдарды өңдеудің толық циклі бар заманауи май сығу зауыты, тазартылмаған күнбағыс майын, күнжара және шрот өндіруге маманданған.
2020 жылдан бастап тәулігіне 500 тонна тұқым өңдеу қуаттылығымен зауыттың құрылысы Өскемен арақ зауыты аумағында жүзеге асырылуда. Кәсіпорын толықтай қайта жаңартылып, заманауи, жоғары технологиялық, қалдықсыз май сығу зауытына айналды.
«ALTAI MAI» ЖШС 9,5 гектар аумақта орналасқан және жылына 75 000 тонна өсімдік майы мен 64 000 тонна шрот өндіруге мүмкіндік береді. Өндіріс іске қосылуы қыркүйек айының басына жоспарланған.
Қазақстанның Экспорттық-кредиттік агенттігі 2023 жылдан бері кәсіпорынмен ынтымақтасып келеді, айналым қаражатын толықтыру үшін қарызды сақтандыру қолдауын ұсынып, жеткізілімдердің тұрақтылығын және экспорт арналарының кеңеюін қамтамасыз етті.
Зауыт іске қосылғаннан кейін өнімдер Өзбекстан, Тәжікстан, Қытай және басқа да елдерге экспортталады.
Анықтама үшін
«Қазақстанның Экспорттық-кредиттік агенттігі» АҚ (ЭКА, Агенттік) – бейресурстық экспортты дамыту және ілгерілету саласындағы ұлттық институт. Агенттік өзінің негізгі қызметі аясында өңдеу секторының экспорттаушыларына және екінші деңгейлі банктерге сыртқы сауда операцияларында төлемеу қаупінен сақтандыру қорғанысын ұсынады және экспорттық циклдің барлық кезеңдерінде қауіпсіздікті қамтамасыз етеді.
2024 жылы компания халықаралық стандарттарға сәйкес сақтандыру ұйымынан толыққанды Экспорттық-кредиттік агенттікке айналып, институционалдық дамудың маңызды кезеңіне жетті. Бүгінде Агенттік Орталық Азиядағы алғашқы классикалық ЭКА болып табылады және «Бәйтерек» ұлттық басқарушы холдингі компаниялар тобына кіреді. Соңғы 10 жылда Агенттік 1,8 трлн теңге сомасына 300-ден астам экспорттаушыны қолдады.
